نحوه تنظیم اصولی ترمز دوچرخه؛ راهنمای گام‌به‌گام تصویری

 

چرا تنظیم ترمز مهم‌تر از هر چیز دیگری است؟

 

در میان تمام قطعات دوچرخه، هیچ بخشی به اندازه ترمزها با جان شما سر و کار ندارد. یک زنجیر پوسیده فقط سفرتان را به تأخیر می‌اندازد، اما ترمزی که درست تنظیم نباشد می‌تواند خطر جانی ایجاد کند. نکته امیدوارکننده این است که تنظیم اصولی ترمز دوچرخه یکی از ساده‌ترین کارهای نگهداری است؛ با چند آچار آلن ساده، یک پیچ‌گوشتی و حدود ۱۵ دقیقه زمان، می‌توانید ترمزهای دوچرخه‌تان را مانند روز اول کار کنید.

در این مقاله از دوچرخه فولادی، به زبان ساده و گام‌به‌گام یاد می‌گیرید که:

• • ·       انواع ترمز دوچرخه را بشناسید (ویبرک V-BRAKE، کالیپری، دیسکی و کاسه‌ای)
  • ·       نشانه‌های خرابی یا بد تنظیم بودن هر کدام را تشخیص دهید
  • ·       مرحله‌ به‌ مرحله و با ابزار خانگی ترمز دوچرخه را تنظیم کنید
  • ·       بدانید چه زمانی باید ترمز را به تعمیرکار ماهر بسپارید
    

 

این نشانه‌ها یعنی ترمز شما تنظیم نیست

حتی اگر با ترمزتان مشکلی ندارید، این چهار تست ساده را هر ماه یک بار انجام دهید:

 

1.      تست قدرت توقف: کنار دوچرخه بایستید، ترمز جلو را بگیرید و دوچرخه را به جلو هُل دهید. چرخ عقب باید از زمین بلند شود؛ در غیر این صورت لنت‌ها یا کابل ترمز مشکل دارند.

2.      تست حرکت اهرم: اهرم ترمز را محکم بفشارید. اهرم نباید تا دسته (فرمان) برسد؛ فاصله اهرم با استه در حالت فشرده کامل باید حدود یک‌سوم تا نصف مسیر اولیه باشد.

3.      تست لغزش چرخ: چرخ‌ها را بچرخانید و گوش دهید. صدای ساییدگی دائمی یعنی لنت به رینگ یا دیسک مالیده می‌شود.

4.      تست ظاهری لنت: اگر شیارهای روی لنت محو شده‌اند یا لنت به فلز رسیده، دیگر تنظیم کافی نیست و لنت باید تعویض شود.

 

آشنایی با انواع ترمز دوچرخه

قبل از شروع کار، باید بدانید دوچرخه شما چه نوع ترمزی دارد. چهار نوع رایج در ایران این‌ها هستند:

۱. ترمز ویبرک (V-Brake)

دو بازوی بلند در دو طرف رینگ قرار دارند و با فشار اهرم، دو لنت رینگ را از دو طرف می‌فشارند. این ترمز رایج‌ترین نوع در دوچرخه‌های شهری و کوهستان اقتصادی است و تنظیم آن از همه راحت‌تر است.

 

۲. ترمز کالیپری (سایدپول)

هر دو بازو از یک پیوت مشترک عبور می‌کنند و مثل انبر روی رینگ عمل می‌کنند. این ترمز در دوچرخه‌های جاده‌ای و بسیاری از دوچرخه‌های بچه‌گانه سایز کوچک دیده می‌شود.

۳. ترمز دیسکی (مکانیکی و هیدرولیک)

به‌جای رینگ، یک دیسک فلزی (روتور) متصل به توپی چرخ را می‌فشارد. اگر اهرم با سیم به ترمز وصل باشد «مکانیکی» و اگر شیلد روغن داشته باشد «هیدرولیک» است که قدرت توقف آن به‌ مراتب بیشتر و در هوای بارانی قابل‌ اعتمادتر است.

۴. ترمز کاسه‌ای (درام) — رایج در دوچرخه‌های بچه‌گانه مانند قناری

ترمز کاسه‌ای زمانی کار می‌کند که لنت‌های ترمز با سطح داخلی کاسه ترمز تماس پیدا می‌کنند، اصطکاک ایجاد می‌شود و سپس این اصطکاک باعث توقف کاسه ترمز و ایجاد اثر ترمز می‌شود. این ترمز دارای نرخ خرابی پایین و تعمیر آسان است. در حال حاضر، ترمز کاسه‌ای در دوچرخه‌های معمولی شهری یا بعضی دوچرخه‌های بچه گانه استفاده می‌شود.

 

 

 

ابزارهایی که لازم دارید

 

 

اگر پایه تعمیر (استند) ندارید، دوچرخه را برعکس روی زمین بگذارید (روی زین و فرمان) تا چرخ‌ها آزادانه بچرخند.

 

تنظیم گام‌به‌گام ترمز ویبرک (V-Brake)

گام ۱: چرخ را صاف کنید

قبل از هر چیز مطمئن شوید چرخ کاملاً در جای خود (دراپ‌اوت) نشسته. چرخ کج، هر تنظیمی را بی‌اثر می‌کند. در صورت نیاز سریع‌کننده (کوئیک‌ریلیز) را شل کنید، چرخ را تکان دهید تا صاف بنشیند و دوباره محکم ببندید.

 

گام ۲: لنت‌ها را با سطح رینگ هم‌ تراز کنید

با آچار آلن ۵، پیچ لنت را کمی شل کنید. لنت باید دقیقاً وسط سطح ترمزگیری رینگ بنشیند؛ نه بالاتر که به لاستیک مالیده شود و نه پایین‌تر که از رینگ خارج شود. لنتِ مالیده‌شونده به لاستیک می‌تواند لاستیک را سوراخ کند. در پایان پیچ را محکم کنید.

 

 

گام ۳: زاویه لنت (Toe-in) را تنظیم کنید

راز خلاص شدن از صدای جیرجیر ترمز اینجاست: لنت باید طوری بسته شود که لبه جلوی آن حدود نیم میلی‌متر زودتر از لبه عقبش به رینگ برسد. این زاویه کوچک از لرزش و صدای ترمز جلوگیری می‌کند.

 

گام ۴: کشش سیم ترمز را تنظیم کنید

 

اگر اهرم ترمز تا نزدیکی فرمان می‌رود، سیم شل است. دو راه دارید:

راه سریع — تنظیم‌کننده بشکه‌ای (Barrel Adjuster):

روی اهرم ترمز یا روی خود ترمز یک پیچ فلزی شیاردار کوچک قرار دارد. آن را پادساعتگرد بچرخانید تا سیم کشیده‌تر شود. هر بار نیم دور بچرخانید و اهرم را تست کنید. اگر سیم زیادی شل باشد، این تنظیم کافی نیست و باید به روش بعدی بروید.

راه اصلی — سفت کردن سیم روی ترمز:

ابتدا پیچ بشکه‌ای را کامل داخل کنید تا برای آینده امکان ریزتنظیم داشته باشید. سپس پیچ گیره سیم را روی ترمز شل کنید. با یک دست دو بازوی ترمز را به هم بفشارید تا لنت‌ها به رینگ برسند و با دست دیگر سیم را محکم بکشید. پیچ گیره را سفت کنید، اهرم را رها کنید و تست کنید.

 

گام ۵: ترمز را سنتر (وسط‌چین) کنید

 

چرخ را بچرخانید. اگر یک لنت به رینگ مالیده می‌شود و طرف دیگر نه، ترمز کج است. پایین هر بازوی V-Brake یک پیچ ریز ۳ میلی‌متری هست که کشش فنر آن سمت را کنترل می‌کند. قاعده کلی: پیچِ سمتِ لنتِ مالیده‌شونده را کمی ببندید تا بازو از رینگ دور شود. هر بار نیم دور بچرخانید تا هر دو لنت هم‌زمان و با فاصله مساوی به رینگ برسند.

 

گام ۶: تست نهایی

 

• • ·       چرخ‌ها را بچرخانید؛ نباید صدای مالیدگی باشد.
  • ·       اهرم ترمز را بفشارید؛ نباید تا استه برسد.
  • ·       هر دو لنت باید هم‌زمان به رینگ بخورند.
  • ·       ترمز را چند بار محکم بفشارید تا سیم جا بیفتد و دوباره تست کنید.

 

تنظیم گام‌به‌گام ترمز کالیپری (سایدپول)

 

روند کلی مثل V-Brake است با چند تفاوت:

 

·       اهرم قفل سریع: بعضی ترمزهای کالیپری یک اهرم ریز روی بدنه دارند که اگر باز باشد ترمز عمل نمی‌کند؛ اول مطمئن شوید بسته است.

·       لنت و رینگ: لنت‌ها باید دقیقاً وسط سطح ترمز رینگ و هم‌ارتفاع در دو طرف باشند.

·       وسط‌چین کردن: اگر پیچ ریز تنظیم روی بدنه کالیپر بود، با پیچ‌گوشتی آن را آهسته بچرخانید تا هر دو لنت هم‌زمان به رینگ برسند؛ اگر پیچ تنظیم نداشت، پیچ اصلی اتصال ترمز به شاسی را کمی شل کنید، کالیپر را با دست وسط کنید و دوباره محکم ببندید.

·       کشش سیم: مثل V-Brake؛ ترمز باید در نیمه اول مسیر اهرم شروع به گرفتن کند.

 

تنظیم گام‌به‌گام ترمز دیسکی

 

ترمز دیسکی مکانیکی

 

1.      بازدید اولیه: چرخ باید کاملاً در جای خود بنشیند و دیسک تاب نداشته باشد. چرخ را بچرخانید و از روبه‌رو به دیسک نگاه کنید.

2.      شل کردن کالیپر: دو پیچ آلن ۵ کالیپر را فقط آن‌قدر شل کنید که کالیپر کمی از چپ و راست حرکت کند.

3.      سنتر کردن: اهرم ترمز را محکم بفشارید و رها نکنید (می‌توانید با لاستیک کشی به فرمان ببندید) و در همان حال دو پیچ را یکی‌یکی سفت کنید.

4.      تست و ریزتنظیم: اهرم را رها کنید و چرخ را بچرخانید. اگر هنوز مالیده می‌شود، پیچ تنظیم لنت ثابت را نیم‌درنیم‌در باز کنید تا لنت از دیسک کمی فاصله بگیرد ولی سریع جواب دهد.

5.      فاصله اهرم: ترمز باید حدوداً در نیمه اول مسیر اهرم بگیرد.

 

ترمز دیسکی هیدرولیک

 

هیدرولیک‌ها خودتنظیم‌اند؛ با ساییده شدن لنت، پیستون‌ها خودکار جلو می‌روند. کارهایی که در خانه می‌توانید انجام دهید:

 

• ·       سنتر کردن کالیپر: دقیقاً مثل ترمز مکانیکی؛ پیچ‌ها را شل کنید، اهرم را بفشارید و در همان حال پیچ‌ها را سفت کنید.
• ·       تنظیم فاصله اهرم با فرمان (Reach): پیچ ریز روی اهرم را طوری تنظیم کنید که انگشتانتان راحت به اهرم برسد.
• ·       تمیز کردن دیسک: روغن و چرکی دیسک را با دستمال تمیز و الکل ایزوپروپیل پاک کنید. هرگز با انگشت به دیسک دست نزنید.
•  

چه زمانی به تعمیرگاه بروید: اگر اهرم ترمز هیدرولیک ابرمانند شده یا تا فرمان می‌رود، هوا وارد مدار شده و ترمز نیاز به هواگیری (Bleed) دارد. این کار به روغن و کیت مخصوص نیاز دارد و در خانه توصیه نمی‌شود.